1. Thông tin

– Tên: Thể thơ Lục bát (六八) hay Thơ sáu tám

– Soạn giả: Phong Lục

– Giảng viên: Long Phúc

2. Sơ lược

Bắt nguồn từ những câu dân ca, ca dao truyền khẩu của người dân Việt Nam mang tính chất đúc kết truyền đạt sự chiêm nghiệm, răn dạy con người, hay những câu hát ru,… người ta đã tạo nên những câu ca dao có vần điệu, có kết cấu chặt chẽ, nhằm giúp người thụ hưởng thêm hiểu biết và dễ nhớ hơn.

Qua nhều giai đoạn, thể thơ lục bát được nhân dân giữ gìn như một nét văn hóa, các nhà thơ từ cổ kim đến nay cũng liên tục sử dụng để làm nên tác phẩm của mình. Do đó, thể thơ lục bát là một thể thơ truyền thống của dân gian cổ truyền Việt Nam.

Chủ đề thơ lục bát được sáng tác rất đa dạng, mang nhiều màu sắc và khía cạnh trong đời sống, các chủ đề có thể kể đến như thầy cô, bạn bè, tình yêu, sự nghiệp, quê hương,…

3. Kết cấu

Thể thơ lục bát được cấu tạo từ hai câu trở lên, trong đó được gọi là câu lục (6 chữ) và câu bát (8 chữ), sắp xếp xen kẽ và nối tiếp nhau. Có thể bao nhiêu câu lục bát cũng được, không hạn chế.

Nó cũng được người ta quy định tuân thủ theo luật thanh như thể thơ Đường luật: Nhất, tam, ngũ bất luận. Nhị, tứ, lục phân minh (Nghĩa là những tiếng thứ một, ba và năm có thể để vần tự do; Còn những tiếng thứ hai, bốn, sáu phải tuân theo nguyên tắc).

a) Nguyên tắc gieo vần

Chủ yếu là gieo vần lưng. Tiếng thứ 6 của câu lục vần với tiếng thứ 6 của câu bát. Tiếng thứ 8 của câu bát vần với tiếng thứ 6 của câu lục tiếp theo. Cứ như vậy cho đến hết bài thơ. Cách gieo vần của thể thơ lục bát khác biệt với những thể thơ khác. Ta gieo vần giữa từng câu với nhau chứ không nhất thiết quy định một vần duy nhất cho cả toàn bài.

Cách gieo vần của thể thơ cũng phụ thuộc vào cách ngắt nhịp của câu trong bài thơ. Ở câu lục thông thường thể thơ lục bát ngắt nhịp chẵn là nhịp 2/2/2, đôi khi để nhấn mạnh cho ý thơ nên người ta đổi thành nhịp lẻ 3/3.

Ở câu bát, cũng tương tự như câu lục, được ngắt theo nhịp chẵn là 2/2/2/2. Thế nhưng có 2 ngoại lệ biến đổi nhịp như sau:

  • Tiếng thứ 2 của câu lục có thể là trắc, khi ấy nhịp thơ được ngắt ở giữa câu.

Bảng luật như sau:

Câu lục: + T + T + B

Câu bát: + B + T + B + B

Ví dụ:

Người nách thước, kẻ tay đao

Đầu trâu mặt ngựa, ào ào như sôi

Truyện Kiều – Nguyễn Du
  • Tiếng cuối câu lục có thể vần với tiếng thứ 4 của câu bát, khi đó tiếng thứ 2 và thứ 6 của câu bát sẽ đổi ra vần trắc. Câu thơ sẽ ngắt nhịp ở giữa câu bát.

Bảng luật như sau:

Câu lục: + B + T + B

Câu bát: + T + B + T + B

Ví dụ:

Đêm nằm gối gấm không êm

Gối lụa không mềm bằng gối tay em

Ca dao
b) Luật thanh

Trong câu bát, tiếng thứ 6 và tiếng thứ 8 tuy cùng vần bình nhưng một tiếng có dấu huyền và một tiếng không có dấu. Thuận theo nguyên tắc:

CâuVần
1*B*T*B
2*B*T*B*B
Chữ thứ12345678

Với bảng luật như sau:

Câu lục: + B + T + B

Câu bát: + B + T + B + B

(Trong đó: B là thanh bằng, T là thanh trắc, + là tự do)

Ví dụ:

Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Một người chín nhớ mười mong một người

Gió mưa là bệnh của trời

Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng.

Tương tư – Nguyễn Bính

Hoặc ta có thể thay đổi tự do về các tiếng thứ 2 của câu lục và câu thứ 2 của câu bát . Đổi theo thứ tự T – B – T – B, ta gọi là biến thể.

Tương tự có thể thay đổi theo thứ tự các câu thành:

– Câu lục: + T + T + B

– Câu bát: + T + T + B + B

Ví dụ:

Chào em cô gái áo vàng

Làm anh mơ màng mà chẳng nói tên.

Khuyết danh

4. Một số tác phẩm tiêu biểu

Trong kho tàng văn học Việt Nam, với sự đóng góp chuyên cần của những tầng lớp người đi trước. Rất nhiều tác phẩm được sử dụng theo thể thơ lục bát, không chỉ nhận được nhiều khen ngợi ở trong nước mà còn là tác phẩm nổi bật gây được tiếng vang so với kho tàng văn học thế giới. Đều đó không chỉ giúp chúng ta thêm tự hào vào nền văn học nước nhà mà còn là động lực để chúng ta ghi danh nhiều nhà thơ tương lai hơn nữa.

Một số tác phẩm có thể kể đến như:

– Cảm tác – Nguyễn Hy Quang (Bài thơ cổ nhất)

– Truyện thơ Truyện Kiều – Nguyễn Du (Bài thơ nổi tiếng nhất)

– Truyện thơ Lục Vân Tiên – Nguyễn Đình Chiểu

– Bài thơ Quê hương – Nguyễn Đình Huân

Ngoài ra, còn có rất nhiều bài thơ hay của các tác giả khác, cùng tìm hiểu tiếp trong mục Thể thơ lục bát nhé!

5. Giải thưởng và tôn vinh

Thể thơ truyền thống của nhân dân Việt Nam.

6. Tham khảo

– Internet

Cunghocvui.com

Tiepsucmuathi.edu.vn

Thivien.net

– Ấn phẩm

Sách giáo khoa Ngữ văn 7

Tuyển thơ lục bát – Nguyễn Duy

Thơ lục bát Việt Nam – CLB Thơ lục bát

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *